(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.313. అధ్యాయః 313
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి బుద్ధాబుద్ధస్వరూపనిరూపకవసిష్ఠకరాలజనకసంవాదానువాదసమాపనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వసిష్ఠ ఉవాచ। 12-313-0x(6498)(78125)
అప్రబుద్ధమథావ్యక్తమిమం గుణవిధిం శృణు।
గుణాంధారయతే హ్యేషా సృజత్యాక్షిపతే తథా॥ 12-313-1(78126)
అజస్రం త్విహ క్రీడార్థం వికరోతి జనాధిప।
ఆత్మానం బహుధా కృత్వా తాన్యేవ ప్రవిచక్షతే॥ 12-313-2(78127)
ఏతదేవం వికుర్వాణం బుధ్యమానో న బుధ్యతే।
అవ్యక్తబోధనాచ్చైవ బుధ్యమానం వదంత్యపి॥ 12-313-3(78128)
న త్వేవ బుధ్యతేఽవ్యక్తం సగుణం వాఽథ నిర్గుణం।
కదాచిత్త్వేవ ఖల్వేతదాహురప్రతిబుద్ధకం॥ 12-313-4(78129)
బుధ్యతే యది వాఽవ్యక్తమేతద్వై పంచవింశకం।
బుధ్యమానో భవత్యేష సంగాత్మక ఇతి శ్రుతిః।
అనేనాప్రతిబుద్ధేతి వదంత్యవ్యక్తమచ్యుతం॥ 12-313-5(78130)
అవ్యక్తోబోధనాచ్చాపి బుధ్యమానం వదంత్యుత।
పంచవింశం మహాత్మానం న చాసావపి బుధ్యతే॥ 12-313-6(78131)
షఙ్విశం విమలం బుద్ధమప్రమేయం సనాతనం।
స తు తం పంచవింశం చ చతుర్విశం చ బుధ్యతే॥ 12-313-7(78132)
దృశ్యాదృశ్యౌ హ్యనుగతావుభావేవ మహాద్యుతీ।
అవ్యక్తం తత్తు తద్బ్రహ్మ బుధ్యతే తాత కేవలం॥ 12-313-8(78133)
కేవలం పంచవింశం చ చతుర్విశం చ పశ్యతి।
బుధ్యమానో యదాత్మానమన్యోఽహమితి మన్యతే॥ 12-313-9(78134)
తదా ప్రకృతిమానేష భవత్యవ్యక్తలోచనః।
బుధ్యతే చ పరాం బుద్ధిం విమలామమలాం యదా॥ 12-313-10(78135)
షఙ్వింశం రాజశార్దూల తథా బుద్ధత్వమావ్రజేత్।
తతస్త్యజతి సోఽవ్యక్తం సర్గప్రలయధర్మి వై॥ 12-313-11(78136)
నిర్గుణః ప్రకృతిం వేద గుణయుక్తామచేతనాం।
తతః కేవలధర్మాఽసౌ భవత్యవ్యక్తదర్శనాత్॥ 12-313-12(78137)
కేవలేన సమాగంయ విముక్తోఽఽత్మానమాప్నుయాత్।
ఏతం వై తత్త్వమిత్యాహుర్నిస్తత్త్వమజరామరం॥ 12-313-13(78138)
తత్త్వసంశ్రయణాదేష తత్త్వవాన్న చ మానద।
పంచవింశతితత్త్వాని ప్రవదంతి మనీషిణః॥ 12-313-14(78139)
న చైష తత్త్వవాంస్తాత నిస్తత్త్వస్త్వేష బుద్ధిమాన్।
ఏష ముంచతి తత్త్వం హి క్షిప్రం బుద్ధత్వలక్షణం॥ 12-313-15(78140)
షాఙ్వింశోఽహమితి ప్రాజ్ఞో గృహ్యమాణోఽజరామరః।
కేవలేన బలేనైవ సమతాం యాత్యసంశయం॥ 12-313-16(78141)
షఙ్వింశేన ప్రబుద్ధేన బుధ్యమానో హ్యబుద్ధిమాన్।
ఏవం నానాత్వమిత్యుక్తం సాంఖ్యశ్రుతినిదర్శనాత్॥ 12-313-17(78142)
చేతనేన సమేతస్య పంచవింశతికస్య చ।
ఏకత్వం వై భవత్యస్య యదా బుద్ధ్యా న బుధ్యతే॥ 12-313-18(78143)
బుధ్యమానోప్రబుద్ధేన సమతాం యాతి మైథిల।
సంగధర్మా భవత్యేష నిఃసంగాత్మా నరాధిప॥ 12-313-19(78144)
నిఃసంగాత్మానమాసాద్య షఙ్వింశకమజం విభుం।
విభుస్త్యజతి చావ్యక్తం యదా త్వేతాద్విబుధ్యతే॥ 12-313-20(78145)
చతుర్విశం మహాభాగ షఙ్వింశస్య ప్రబోధనాత్।
ఏష హ్యప్రతిబుద్ధశ్చ బుధ్యమానశ్చ తేఽనఘ॥ 12-313-21(78146)
ప్రోక్తో బుద్ధశ్చ తత్త్వేన యథాశ్రుతినిదర్శనాత్।
నానాత్వైకత్వమేతావద్ద్రష్టవ్యం శాస్త్రదృష్టిభిః॥ 12-313-22(78147)
మశకోదుంబరే యద్వదన్యత్వం తద్వదేతయోః।
మత్స్యోదకే యథా తద్వదన్యత్వముపలభ్యతే॥ 12-313-23(78148)
ఏవమేవావగంతవ్యం నానాత్వైకత్వమేతయోః।
ఏతద్ధి మోక్ష ఇత్యుక్తమవ్యక్తజ్ఞానసంజ్ఞితం॥ 12-313-24(78149)
పంచవింశతికస్యాస్య యోఽయం దేహేషు వర్తతే।
ఏష మోక్షయితవ్యేతి ప్రాహురవ్యక్తగోచరాత్॥ 12-313-25(78150)
సోయమేవం విముచ్యేత నాన్యథేతి వినిశ్చయః।
పరేణ పరధర్మా చ భవత్యేష సమేత్య వై॥ 12-313-26(78151)
విశుద్ధర్మా శుద్ధేన బుద్ధేన చ స బుద్ధిమాన్।
విముక్తధర్మా ముక్తేన సమేత్య పురుషర్షభ॥ 12-313-27(78152)
వియోగధర్మిణా చైవ వియోగాత్మా భవత్యథ।
విమోక్షిణా విమోక్షశ్చ సమేత్యేహ తథా భవేత్॥ 12-313-28(78153)
శుద్ధధర్మా శుచిశ్చైవ భవత్యమితదీప్తిమాన్।
విమలాత్మా చ భవతి సమేత్య విమలాత్మనా॥ 12-313-29(78154)
కేవలాత్మా తథా చైవ కేవలేన సమేత్య వై।
స్వతంత్రశ్చ స్వతంత్రేణ స్వతంత్రత్వమవాప్నుతే॥ 12-313-30(78155)
ఏతావదేతత్కథితం మయా తే
తథ్యం మహారాజ యథార్థతత్త్వం।
అమత్సరత్వం ప్రతిగృహ్య చార్థం
సనాతనం బ్రహ్మ విశుద్ధమాద్యం॥ 12-313-31(78156)
నావేదనిష్ఠస్య జనస్య రాజ
న్ప్రదేయమేతత్పరమం త్వయా భవేత్।
వివిత్సమానాయ విబోధకారణం
ప్రబోధహేతోః ప్రణతస్య శాసనం॥ 12-313-32(78157)
న దేయమేతచ్చ తథాఽనృతాత్మనే
శఠాయ క్లీబాయ న జిహ్నబుద్ధయే।
న పండితజ్ఞానపరోపతాపినే
దేయం త్వయేదం వినిబోధ యాదృశే॥ 12-313-33(78158)
శ్రద్ధాన్వితాయాథ గుణాన్వితాయ
పరాపవాదాద్విరతాయ నిత్యం।
విశుద్ధయోగాయ బుధాయ చైవ
క్రియావతే చ క్షమిణే హితాయ॥ 12-313-34(78159)
వివిక్తశీలాయ విధిప్రియాయ
వివాదహీనాయ బహుశ్రుతాం।
విజానతే చైవ దమక్షమావతే
శక్తాయ చైకాత్మశమాయ దేహినాం॥ 12-313-35(78160)
ఏతైర్గుణైర్హీనతమే న దేయ
మేతత్పరం బ్రహ్మ విశుద్ధమాహుః।
న శ్రేయసా యోక్ష్యతి తాదృశే కృతం
ధర్మప్రవక్తారమపాత్రదానాత్॥ 12-313-36(78161)
పృథ్వీమిమాం యద్యపి రత్నపూర్ణాం
దద్యాన్న దేయం త్విదమవ్రతాయ।
జితేంద్రియాయైతదసంశయం తే
భవేత్ప్రదేయం పరమం నరేంద్ర॥ 12-313-37(78162)
కరాల మా తే భయమస్తు కించి
దేతచ్ఛ్రుతం బ్రహ్మ పరం త్వయాఽద్య।
యథావదుక్తం పరమం పవిత్రం
విశోకమత్యంతమనాదిమధ్యం॥ 12-313-38(78163)
అగాధజన్మామరణం చ రాజ
న్నిరామయం వీతభయం శివం చ।
సమీక్ష్య మోహం త్యజ బాఽద్య సర్వ
జ్ఞానస్య తత్త్వార్థమిదం విదిత్వా॥ 12-313-39(78164)
అవాప్తమేతద్ధి మయా సనాతనా
ద్ధిరణ్యగర్భాద్యజతో నరాధిప।
ప్రసాద్య యత్నేన తముగ్రతేజసం
సనాతనం బ్రహ్మ యథాఽద్య వై త్వయా॥ 12-313-40(78165)
పృష్టస్త్వయా చాస్మి యథా నరేంద్ర
తథా మయేదం త్వయి చోక్తమద్య।
తథాఽవాప్తం బ్రహ్మణో మే నరేంద్ర
మహాజ్ఞానం మోక్షవిదాం పరాయణం॥ 12-313-41(78166)
భీష్మ ఉవాచ। 12-313-42x(6499)
ఏతదుక్తం పరం బ్రహ్మ యస్మాన్నావర్తతే పునః।
పంచవింశో మహారాజ పరమర్షినిదర్శనాత్॥ 12-313-42(78167)
పునరావృత్తిమాప్నోతి పరం జ్ఞానమవాప్య చ।
నావబుధ్యతి తత్త్వేన బుధ్యమానోఽజరామరం॥ 12-313-43(78168)
ఏతన్నిః శ్రేయసకరం జ్ఞానం తే పరమం మయా।
కథితం తత్త్వతస్తాత శ్రుత్వా దేవర్షితో నృప॥ 12-313-44(78169)
హిరణ్యగర్భాదృషిణా వసిష్ఠేన మహాత్మనా।
వసిష్ఠాదృషిశార్దూలాన్నారదోఽవాప్తవానిదం॥ 12-313-45(78170)
నారదాద్విదితం మహ్యమేతద్బ్రహ్మ సనాతనం।
మా శుచః కౌరవేంద్ర త్వం శ్రుత్వైతత్పరమం పదం॥ 12-313-46(78171)
యేన క్షరాక్షరే విత్తే భయం తస్య న విద్యతే।
విద్యతే తు భయం తస్య యో నైతద్వేత్తి పార్థివ॥ 12-313-47(78172)
అవిజ్ఞానాచ్చ మూఢాత్మా పునః పునరుపాద్రవత్।
ప్రేత్య జాతిసహస్రాణి మరణాంతాన్యుపాశ్నుతే॥ 12-313-48(78173)
దేవలోకం తథా తిర్యఙ్భనుష్యమపి చాశ్నుతే।
యది శుధ్యతి కాలేన తస్మాదజ్ఞానసాగరాత్॥ 12-313-49(78174)
`ఉత్తీర్ణోఽస్మాదగాధాత్స పరమాప్నోతి శోభనం।'
అజ్ఞానసాగరో ఘోరో హ్యవ్యక్తోఽగాధ ఉచ్యతే।
అహన్యహని మజ్జంతి యత్ర భూతాని భారత॥ 12-313-50(78175)
యస్మాదగాధాదవ్యక్తాదుత్తీర్ణస్త్వం సనాతనాత్।
తస్మాత్త్వం విరజాశ్చైవ వితమస్కశ్చ పార్థివ॥ ॥ 12-313-51(78176)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి త్రయోదశాధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 313॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-313-3 అవ్యక్తబోధనం చైనమితి డ. థ. పాఠః। అవ్యక్తబోధనాచ్చైనమితి ట. పాఠః॥ 12-313-9 చతుర్విశం న పశ్యతీతి ఝ. పాఠః॥ 12-313-10 బుద్ధ్యతే విమలం బుద్ధవిశుద్ధమచలోపమమితి ధ. పాఠః॥ 12-313-11 షఙ్విశో రాజశార్దూలేతి ఝ. పాఠః। ప్రలయధర్మిణి ఇతి థ. పాఠః॥ 12-313-13 ఏతద్వై తత్వమితి ధ. పాఠః॥ 12-313-15 క్షిప్రం బుద్ధ్యా సులక్షణమితి డ. థ. పాఠః। క్షిప్రం బుద్ధ్వా స్వలక్షణమితి ట. పాఠః॥ 12-313-18 ఏకత్వం చైవ తత్వస్యేతి ధ. పాఠః॥ 12-313-47 విత్తే విజ్ఞాతే॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.